Cultureel erfgoed in milieueffectrapportage

Nieuwsbericht | 19 januari 2017

Bewoners en bestuurders vinden het belangrijk dat ruimtelijke ontwikkelingen aansluiten en bijdragen aan de identiteit van een gebied. Cultureel erfgoed speelt daarom steeds vaker een rol bij ruimtelijke planvorming. In een milieueffectrapport voor een ruimtelijk plan of project is cultureel erfgoed – als onderdeel van de leefomgeving – een van de onderwerpen.

 

De Commissie m.e.r. schreef er een factsheet over.
Factsheet Cultureel erfgoed in milieueffectrapportage (pdf)

 

cultuurhistorie

 

Wat valt er onder
cultureel erfgoed?

  • Historische geografie: landschappelijk erfgoed, zoals verkavelingspatronen en landschapselementen.
  • Archeologie: sporen en resten van menselijke aanwezigheid in de bodem, op land en in water.
  • Historische (steden)bouw: gebouwd erfgoed, zoals monumentale kastelen en boerderijen en beschermde stads- en dorpsgezichten.


Cultureel erfgoed wettelijk geregeld

Erfgoed in milieueffectrapportage is wettelijk geregeld. In de Europese m.e.r.-richtlijnen en de Wet Milieubeheer staat dat cultureel erfgoed een integraal onderdeel moet zijn van een milieueffectrapport.


Omgevingswet
Het hoofddoel van de Omgevingswet wordt goede ruimtelijke kwaliteit. Cultureel erfgoed zal daarom een integraal onderdeel blijven van milieueffectrapportage.

 
Moeten – willen – kunnen

Moeten
Cultureel erfgoed in Nederland wordt deels wettelijk beschermd. Aandacht en zorg hiervoor is dus nodig bij besluiten over een plan of project. Stap één is daarom een goed beeld te krijgen van de aanwezigheid van cultuurhistorische objecten of structuren in het plangebied. Monumentenregisters en (digitale) cultuurhistorische waardenkaarten bieden hiervoor informatie. Vaak is lokaal veel informatie beschikbaar via (gemeentelijke) waardenkaarten en beleid. Ook historische verenigingen en bewoners hebben vaak veel kennis over lokaal erfgoed.

 

Het milieueffectrapport beschrijft de directe en indirecte effecten van een geplande ontwikkeling op het cultureel erfgoed. Een indirect effect is bijvoorbeeld het beschadigen van archeologische resten door droogte als gevolg van het tijdelijk pompen op een bouwterrein.

 

Als de waarden in een gebied heel hoog en/of beschermd zijn, kan het nodig zijn oplossingen te zoeken  gericht op het behoud en versterken van het cultureel erfgoed. Ook kan dan gekeken worden naar een andere locatie voor het plan.

 

Werelderfgoed
De Heritage Impact Assessment (HIA) is ontwikkeld om de gevolgen van ruimtelijke ingrepen rond werelderfgoedlocaties en -gebieden in beeld te brengen.
Neem de samenvatting van een HIA op in het milieueffectrapport. De uitkomsten uit het milieueffectrapport en de HIA moeten overeenkomen en elkaar niet tegenspreken.


Onzekerheden
Als een goede inventarisatie vooraf niet mogelijk is of er zijn veel onzekerheden, beschrijf dan in het milieueffectrapport hoe tijdens de uitvoering van het plan met de erfgoedwaarden wordt omgegaan. Onderbouw goed daarom onzekerheden onvermijdelijk zijn. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij onderwaterarcheologie bij een project dat speelt in een groot gebied, waarbij de kosten voor een volledig onderzoek zeer hoog zijn. Maak dan vooraf duidelijk:

  • wanneer welke informatie beschikbaar moet zijn
  • welke maatregelen mogelijk zijn om de waarden te beschermen
  • wie daar verantwoordelijk voor is.

 

Een voorbeeld: Dijkverzwaring
Voor 200 km dijkverzwaring in een gebied met oude en nog lage dijken, beschermde dorpsgezichten en monumentale bebouwing is de cultuurhistorische informatie van alle uiterwaarden digitaal beschikbaar. Deze informatie kan in het milieueffectrapport worden opgenomen, maar ook benut worden om vroegtijdig te bepalen welke maatregelen en alternatieven nodig zijn. Gebruik van bestaande digitale bronnen verlicht zo de onderzoekslast en versterkt de relevantie van het rapport voor het besluit.

 

Willen
Aandacht en zorg voor cultureel erfgoed helpen bij de acceptatie van veranderingen in de leefomgeving. Erfgoedwaarden vertellen het verhaal van een gebied of locatie en bieden aanknopingspunten voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen: een logisch vervolg op de ontstaansgeschiedenis.


En andersom: als bij ruimtelijke ontwikkelingen geen rekening wordt gehouden met de geschiedenis van een locatie of gebied dan is er mogelijk minder draagvlak voor die ontwikkeling. Betrek daarom vroeg in het proces bewoners bij het project of plan.

it soal sudwest fryslan


Kansen voor cultureel erfgoed
Een ruimtelijke ingreep kan negatieve gevolgen hebben voor cultureel erfgoed, maar ook positieve effecten: het erfgoed wordt meer herkenbaar of krijgt een nieuwe functie. Beschrijf in het milieueffectrapport deze kansen.
 

 

Een voorbeeld: Aanleg van een weg
De aanleg van een weg leidt tot de sloop van vier historische boerderijen. De weerstand tegen de plannen is groot, er hangen spandoeken in het dorp. Hergebruik van een oud tracé leidt tot minder protest en bij uitwerking blijkt de verkeersveiligheid ook nog beter. De juiste informatie was er op tijd en kon zo worden meegenomen in het besluitvormingsproces.

 

Kunnen
Erfgoedwaarden bieden een schat aan informatie, ook bij actuele vraagstukken. Erfgoed kan inspiratie bieden bij het vinden van nieuwe, innovatieve oplossingen, zoals het benutten van historische overstromingsgegevens voor waterveiligheidsmaatregelen.
Ook de economische waarde van erfgoed loont de moeite: historische gebieden doen het aantoonbaar beter dan niet-historische gebieden, waarmee erfgoed bijdraagt aan een goed vestigingsklimaat.

 

Een voorbeeld: Herinrichting watermolens
In de hoger gelegen delen in Nederland waren historisch veel watermolens. Het weer in gebruik nemen van dit systeem, inclusief molenvijvers en waterlopen, kan helpen om de afvoer van piekbuien beter te reguleren. Een werkende watermolen heeft daarnaast ook grote recreatieve waarde. 

 

Cultuurhistorisch alternatief en participatie

Voor het moeten, willen en kunnen adviseert de Commissie m.e.r. om al vroeg in het planproces en bij de participatie met belanghebbenden aandacht te besteden aan cultureel erfgoed. Het ontwikkelen van een cultuurhistorisch alternatief kan daarbij inspireren, de kwaliteit van het plan verbeteren én het draagvlak vergroten.


kinderdijk schoonhovenseveerLees meer
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed biedt veel informatie. Een overzicht van cultuurhistorische kaarten en lijsten vindt u op Handreiking erfgoed en ruimte.

 

Benut onze kennis
Heeft u een vraag over cultureel erfgoed en milieueffectrapportage? Wij helpen u graag verder.
Bel of mail met: Willemijn Smal, 030-234 76 24, wsmal eia.nl